· Gara: “Oraindik ere justizia egin ez dela gogoratu dute Germanen omenaldian”
· Diario de Noticias: “Germán fue recordado a ritmo de rock 32 años después”
· Berria: “Ez dute German ahaztu nahi”
· Apurtu: “German Rodriguez 32 urte eta gero” (bideoa)
· Ekinklik: argazkiak
1978KO SANFERMINAK: MEZUA BOTILA BATEAN
Ramón Contreras. Sanfermines 78 gogoan
Sanfermines 78: Gogoan! Herri Ekimeneko lagunak Iruñeko sanfermin haietako gertakariei lotutako ideia batek elkartzen gaitu. Alabaina, hitz bihurtzen saiatzen ez den ideia ideia mugatua da, eta ekintzetara pasatzen ez den hitza hitz inausia da. Sanfermin horien inguruko ideia hiru hitzetan adierazten dugu: Egia, Justizia eta Ordaina. Eta azken urte hauetako gure ahalegina hitz horiek ekintza, errealitate bilakatzea izan da.
Ezkabako kartzelan espetxeraturik zeuden lagunek egin zuten bezalaxe, hildako 131 kideetako bakoitzaren datu pertsonalak zituen botila banaren ondoan ehortzi baitzituzten, eta horrek, hirurogeita hamar urte geroago, justiziarik eza eta ahaztura hein batean osatzea ahalbidetu du. Era berean, urte hauetan guztietan, mezuak botiletan zabaldu ditugu, egindako bidegabekeria, hein batez bada ere, salatu eta osatze aldera.
Horrela, 2008ko ekainean, Zuzenbide arloko 70 profesionalek zigorgabeko 30 urteei buruzko agiri bat sinatu zuten. Agiria Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiari, Nafarroako Parlamentuari eta Arartekoari aurkeztu zitzaien. Azken horri dei berezia egin genion. Abokatuek sinaturiko agiriari beste bat, berariazkoa, gehitu genion, eta bertan eskatzen genion bitartekari lana egin zezan erakundeek gertaera haietan zaurituriko hainbat pertsonak aurkeztu eta sostengatzen zuten Egiaren Batzorde bat eratzeko.
2009an, 45 historialarik agiri bat aurkeztu zuten. Bertan, historia bere osotasunean berreskuratzearen alde egin zuten, eta salatu zuten 2007ko Memoriaren Legeak bere denbora eremua 1977ko urria arte zedarritzen zuela, hizpide ditugun gertaerak eta beste batzuk kanpoan utziz; halaber, agerian utzi zituzten Trantsizioa ikertzeko dauden zailtasunak, artxiboak 50 urte pasa arte ez baitaitezke ireki.
Pertsona horien guztien bultzadaz lortu genuen mozio bat presako tramitearen harresia gainditu eta Iruñeko Udaleko osoko bilkuran 2009ko uztailaren 2an aztertua izatea. Azkenean, UPN eta PSNren udal gehiengoak eragotzi zuen udalak Egiaren Batzorde bat sortzea.
Aurten, peñetako urte hauetako 50 presidente eta presidente ohik mozio proposamen bat aurkeztu dute berriro Udalean. Oraingo honetan, ezta presako tramitea ere ez du pasatu, ez baitzuen merezi nonbait.
Hastapenera itzuliz, denak hiru hitzekin (Egia, Justizia eta Ordaina) adierazitako ideia bat du oinarri. Guretzat ez da oroimen jokoa, oinarrizko eskakizun demokratikoa baizik. Ulertezina da German eta Joseba -Estatuaren aparatuek eragindako beste biktima batzuk bezala- beste biktimei egindako aitortzatik bazterturik gelditzea, bai estatu mailako xedapenetan, bai berriki onetsi den Terrorismoaren biktimei laguntzeari buruzko Foru Legean; eta beldur gara Madrilen PSOE eta PP hitzartzen ari diren lege berrian ere bazterturik jarraituko duten.
1972an, armada britainiarrak nahi adina tiro egin zuen Iparraldeko Irlandako Derryko populazio zibilaren kontra. Horren ondorioz, hamalau lagun hilik eta dozena batzuk zauriturik suertatu ziren. Hogeita hemezortzi urte geroago, horretarako sorturiko Batzorde batek sei urte lanean eman ondoren, Erresuma Batuko Gobernuak bere armadak sarraski hartan izan zuen erantzukizuna aitortu eta harengatik barkamena eskatu du jendaurrean. Oinarrizko neurri baterako iragandako denbora gehiegizkoa bada ere, afera da hemen lekutan gaudela horrelako zerbait begiztatu ahal izateko. Edonork bere buruari egiten dion galdera logikoa da zergatik hemen den horren zaila erakundeei antzeko adierazpena ateraraztea.
Horrek garamatza Estatu espainiarreko aparatuetan frankismoaren hondar garrantzizkoak daudela egiaztatzera, demokrazia oso eta zaindaritzarik gabekoa izan dadin benetako oztopo direnak. Demokrazia zaindu eta mugatuan bizi gara. Trantsizioaren urrezko arauak, hots, ahanztura eta barkamena frankismoko hiltzaileentzat, kutsatuta sortu zena. Gainera, Trantsizio hura erailtze eta erasoen gainean -1978ko sanferminetakoen antzekoak- eratu zen, eta ez da horrengatik inolako zigorrik izan.
Zigorgabetasunaren aurka ari gara borrokan. Trantsizioa bera berrikustea nahi dugu, eratu zuten legeek aurreko erregimenaren hainbat euskarri ukitu gabe utzi baitzituzten.
Egiaztapen hau ez da bakarrik gurea; horretara iritsi dira hura bizi ez zuten baina haren ondorioak pairatzen ari diren gazte asko ere. Ezarritako zilbor-hestea haustearen beharra eta justizia ezinbestekotzat jotzen dutenak. Egun, Egia, Justizia eta Ordaina eskatzea sistemak ezarritako mugen aurka borrokatzea da.
Horregatik guztiarengatik jarraitzen dugu gure borrokan, mezuak jaurtitzen eta uztailaren 8an Germanen hilarriaren inguruan biltzen segituko dugu. Garcia Marquezek esaten duen bezala: «Gure borroka da denboraren itsasoetan izarretako itsasoan galduen botila bat jaurtitzea, unibertsoak gugandik ikas dezan gu baino gehiago biziko diren labezomorroek kontatuko ez dutena: hemen sufrimendua eta justiziarik eza nagusi zituen mundu bat izan zela, baina horretan guk maitasuna ezagutu genuela eta bertan zoriona irudikatzeko gai izan ginela» eta, batez ere, hura alda zedin borrokatzeko ausardia izan genuela.
Berrian argitaratua
1978ko uztailaren 8an Sanferminak doluz jantzi ziren, beltzez, espainar poliziaren eskutik hiri honek jasan zuen erasoaren ondorioz. Eraso horretan German Rodriguez hil zen, eta hamarnaka zauritu egon ziren. Ondoren Oreretan, Joseba Barandiaran eraila izan zen eraso hau salatzeagatik.
Garai bereziak ziren, zeren Franco-ren heriotzaren ondoren, jendartearen gehiengoak aldaketa sakon baten gura zuen, diktadurak urteetan ukatu zizkion oinarrizko eskubideak berreskuratzearen alde borroka egiten zuen
Oinarrizko eskubideak aldarrikatzen zituen pankarta bat, preso politikoentzat Amnistia, zezen plazan atera izana aitzaki bihurtu zuten estamentu ofizialek, botereak alegia, Iruñeako, Nafarroako, Euskal Herriko herritarren aurka eraso bortitz hau egiteko.
Eraso honekin bidali nahi izan zen mezua argia zen: alde batetik jendarteak aldarrikatzen zuen aldaketa sakona ezin zen egia bihurtu, dena ongi lotuta utzi behar zen, batez ere iparraldeko probintzietan, España zatitu ez zedin; bestetik instituzioen kontrolpean ez zegoena ezin zuen iraunkortasunik izan, ezin zuen etorkizunik izan. Aldarrikapen eta ekimen herritarrak erditik kendu behar ziren diktadurarekin erabat apurtzen zela ekiditeko eta herritarren zerbitzura dagoen benetako demokrazia sortzen zela ekiditeko.
Inongo instituziorik ordea ez du onartu hau zela helburua, eta denbora pasa ahala, eraso hau planifikatu gabe, polizia zehatz batzuek eta esperientzia gabeko buru polizial batek eragindako erasoa izan zela saldu nahi izan digute, akats baten moduan.
32 urte ondoren, Iruñea eta Sanferminak berriro ere beltzez jantziko dira jaiak eta herritarrak pairatzen dituzten erasoak salatzeko.
32 urte ondoren, 78ko gertaerak eta German erailketa eragin zuten lerro beretik jarraitzen dute: nafarroako herritarren hitza isilarazten dute eta herri honi autodeterminazio eskubidea ukatzen diote, beti ere Espaina zatituta izan ez dadin.
32 urte ondoren, aldarrikapen oinarrizkoak eta herritarrak orduan bezala jazartuak dira. Audientzia Nazionalean bi peña salatu dituzte ustezko delitu terroristak egiteagatik, beren pankartetan preso politikoen eskubideen aldeko aldarrikapenak sartzeagatik. Jai herrikoiak ere jazartuak izaten dira, estamentu ofizialen kontrolpetik kanpo daudelako.
32 urte ondoren, bertsio ofiziala berdina da, eta erasoa burutu zuten hoien inpunitatea ere berdina da.
Baina 32 urte ondoren, Germanen memoria eta gertaerak argitzeko griña bertan mantentzen dira ere, herritarren oinarrizko eskubideak berreskuratzeko griña bezala edota jai herrikoiak antolatzeko gogoa ere.
Duela gutxi, gobernu britaniarrak onartu du Derry-n duela 38 urte gertatu zena, Bloody Sunday bezala ezagututako gertaerak, ez zirela orduan kontatu ziren bezalakoak. 38 urte ondoren, onartu behar izan du orduko bertsio ofiziala gezurra galanta izan zela. Hemen ordea, Iruñeako Udalak ez du onartu ezta egiaren batzorde baten inguruan eztabaidatzea ere, gertatutako argitzeko.
Baina denborak bakoitza bere tokian jartzen du, eta hemen ere, Espainar Gobernua, Nafarroako Gobernua eta Iruñeako Udalak onartu beharko dute zer gertatu zen 1978 uztailan eta eraso bortitz horren zergatiak zeintzuk izan ziren.
1978ko uztailaren 8an, German Rodriguezek poliziaren tiro bat jaso zuenean Patxi Lauzurikakin zegoen. Honek hurrengo egunetan gertatutakoa irratian kontatu zuen. Testigantza hau, seguraski, Ser irratiaren Hora 25 irrasaioan eman zuten.
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
